Γρηγόριος ο Θεολόγος (ο Ναζιανζηνός)

Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος γεννήθηκε περί το 328 μ.χ. στην Αριανζό της Καππαδοκείας κοντά στη Ναζιανζό, εξ ου και Ναζιανζηνός. Διδάχθηκε τα εγκύκλια γράμματα από συγγενείς του, συνέχισε σπουδές στην Καισάρεια και Αλεξάνδρεια και ύστερα στην Αθήνα, όπου υπήρξε συμφοιτητής με το Βασίλειο το Μέγα στην ανώτατη εκπαίδευση. Και οι δυο ήταν υποδείγματα ήθους, επιστημονικής κατάρτισης και "διαμορφώσεως υγιών πεποιθήσεων".
Από την Αθήνα επέστρεψε στη Ναζιανζό, όπου παρέδιδε μαθήματα ρητορικής. Βαπτίστηκε χριστιανός, χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και κατόπιν επίσκοπος Σασίμων, αλλά εγκαταστάθηκε στη Ναζιανζό. Μετά το θάνατο του πατέρα του, κατά το 324 μ.χ., αποσύρθηκε στην Ισαυρία για να καταλήξει στην αρειοκρατούμενη Κωνσταντινούπολη ύστερα από παρακλήσεις και πιέσεις.
Η εξωτερική του εμφάνιση "δεν προέδιδε σοβαρόν μαχητήν", αλλά η φωνή του μεγάλου ρήτορα και Θεολόγου Ιεράρχου διαδόθηκε ταχύτατα.
Μετά το θάνατο του Ουάλεντος, ο Θεοδόσιος εξεδίωξε τους αρειανούς και παρέδωσε τον καθεδρικό ναό της αγίας Σοφίας στο Γρηγόριο, τον οποίο η Β' Οικουμενική Συνοδος (381 μ.χ.) ανακήρυξε Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Κατά τον Συνακτήριο λόγο του ο Γρηγόριος προκάλεσε τη δυσαρέσκεια μεταξύ αυλικών και συνοδικών τους οποίους ήλεγξε. Έδωσε την παραίτηση του στη Σύνοδο και στον Αυτοκράτορα, αποσύρθηκε στην Αριανζό (τόπο γεννήσεώς του), όπου εκοιμήθηκε σε ηλικία 62 χρόνων.
Ο Γρηγόριος επιζητούσε την τελειότητα, ήταν χαρακτήρας ευαίσθητος, με συναίσθηση μεγάλης ευθύνης και καθόλου επιδεικτικός. Έδωσε σπουδαίες μάχες στους αγώνες της Ορθοδοξίας, υπήρξε από τους μεγάλους ρήτορες και είχε πλούσια ποιητική, λογοτεχνική και φιλοσοφική κατάρτιση. Συνδύασε τη χριστιανική διδασκαλία με την ελληνική παιδεία και υπήρξε πράγματι ο Θεολόγος του χρυσού αιώνα της Εκκλησίας και γι' αυτό η Εκκλησία τον τιμά ως Θεολόγο.